Denizli’nin Çameli İlçesinden Dünyaya Yeni Bir Bitki Türü: Çameli Pelemiri
haberplaza.com.tr olarak, Türkiye’nin biyoçeşitliliğine önemli bir katkı sağlayan heyecan verici bir keşfi duyurmaktan gurur duyuyoruz. Denizli’nin doğal güzellikleriyle öne çıkan ilçesi Çameli’de, emekli bir fen bilgisi öğretmeni tarafından fark edilen ve titiz bilimsel çalışmalar sonucunda yeni bir tür olduğu kanıtlanan bitkiye, uluslararası literatürde ‘Cephalaria cameliensis’, yerel adıyla ise ‘Çameli pelemiri’ ismi verildi. Bu keşif, ülkemizin flora zenginliğinin ne kadar derin olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Keşif Süreci ve Bilimsel Tanımlama
Doğa yürüyüşleri sırasında bitkinin farklılığını sezen emekli öğretmen Rıfat Özdemir’in dikkati, Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve ekibinin dikkatini çekti. Yaklaşık iki yıldır devam eden Biyoçeşitlilik Envanteri çalışmaları kapsamında incelenen bitki, yapılan detaylı morfolojik ve moleküler analizler sonucunda mevcut türlerden belirgin şekilde ayrıldığı tespit edildi.
Prof. Dr. Hasan Yıldırım, keşif sürecini şu sözlerle aktardı: “Yeni tür ilk olarak, bölgenin doğasını yakından takip eden ve arazi gözlemleriyle çalışmalara değerli katkılar sunan emekli öğretmen Rıfat Özdemir tarafından fark edildi. Ardından Akdeniz Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ramazan Süleyman Göktürk ile birlikte yürüttüğümüz kapsamlı morfolojik değerlendirmeler, bitkinin mevcut türlerle örtüşmediğini ortaya koydu. Türün yakın akrabalarından ayrıldığı noktaları moleküler düzeyde netleştiren ISSR analizleri ise Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden Doç. Dr. Ergun Kaya tarafından titizlikle gerçekleştirildi. Bilimsel çalışmanın tamamlanmasıyla birlikte türün bilim için tamamen yeni olduğu kanıtlandı ve taksonomi alanının saygın dergilerinden Phytotaxa’da yayımlanarak uluslararası literatüre girdi.”
‘Çameli Pelemiri’nin Nadir Yaşam Alanı ve Koruma Durumu
Yapılan araştırmalar, Çameli pelemirinin (Cephalaria cameliensis) yaşam alanının oldukça sınırlı olduğunu ortaya koydu. Bitki, yalnızca Denizli’nin Çameli ilçesi ile Muğla’nın Fethiye ilçesi arasındaki dar bir coğrafyada, 1350-1850 metre yüksekliklerdeki habitatlarda yayılış gösteriyor. Bu dar yayılım alanı ve bölgedeki yoğun otlatma baskısı, türün geleceği açısından endişe verici bir tablo çiziyor.
Prof. Dr. Yıldırım, türün korunması gerektiğine dikkat çekerek, “Araştırma sonuçlarına göre Cephalaria cameliensis, yalnızca Denizli-Çameli ve Muğla-Fethiye arasında yer alan dar bir coğrafyada, 1350-1850 metre arasındaki habitatlarda yayılış gösteriyor. Türün yaşam alanının sınırlı olması ve bölgede gözlenen yoğun otlatma baskısı nedeniyle, Cephalaria cameliensis’in IUCN kriterlerine göre ‘Tehlikede (EN)’ kategorisinde değerlendirilmesini öneriyoruz.” ifadelerini kullandı. Bu durum, yerel yönetimler ve doğa koruma kuruluşları için acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye’nin Bitki Çeşitliliği Açısından Önemi
Cephalaria cinsi, dünya genelinde yaklaşık 100 tür ile temsil edilen ve Akdeniz Havzası’ndan Orta Asya’ya kadar geniş bir coğrafyada yayılış gösteren önemli bir bitki grubudur. Türkiye ise bu cins için adeta bir merkez konumunda. Son tanımlanan Çameli pelemiri (Cephalaria cameliensis) ve Cephalaria dumanii türlerinin de eklenmesiyle, Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a yükselmiş durumda. Bu türlerin neredeyse yarısının endemik olması, Anadolu’nun bitki çeşitliliği açısından küresel ölçekte ne kadar değerli olduğunu kanıtlıyor.
Prof. Dr. Yıldırım, Türkiye’nin bu alandaki önemini şu şekilde vurguladı: “Türkiye ise bu cins için önemli bir çeşitlenme merkezi olup, yakın dönem çalışmalarla birlikte en az 47 türün varlığı kesin olarak ortaya konmuştur; bu türlerin neredeyse yarısı endemiktir. Son tanımlanan Cephalaria cameliensis ve Cephalaria dumanii türlerinin de eklenmesiyle Türkiye’deki toplam Cephalaria tür sayısı 49’a yükselmiş, böylece ülkemizdeki endemik Cephalaria türlerinin sayısı da 25’e ulaşmıştır. Bu artış, Anadolu’nun cins içindeki küresel önemi ve yüksek endemizm oranını daha da belirgin hâle getirmektedir.”
Yerel Halkın ve Belediyenin Katkısı
Bu önemli keşfin ortaya çıkmasında, yerel halkın doğaya olan duyarlılığı ve desteği büyük rol oynadı. Çameli’nin doğasını koruma bilinciyle hareket eden sakinleri ve yerel yönetimi, bilimsel çalışmalara önemli katkılar sundu. Prof. Dr. Yıldırım, “Çameli, doğasını korumayı bilen, misafirperver insanlarıyla her zaman yanımızda olan özel bir ilçe. Bu keşif, hem Anadolu’nun eşsiz ekolojik mirasını hem de yerel halkın duyarlılığının bilime nasıl katkı sağlayabileceğini bir kez daha gösterdi. Çalışmamızın gerçekleşmesinde sundukları desteklerden ötürü Çameli Belediyesine ve Belediye Başkanı Cengiz Arslan’a teşekkür ediyoruz.” diyerek, yerel iş birliğinin önemine dikkat çekti.
haberplaza.com.tr olarak, doğanın saklı güzelliklerini gün yüzüne çıkaran bu tür keşiflerin artması ve Anadolu’nun zengin biyotasının korunması yönündeki çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz.
